Verschillen tussen keyboard, synthesizer en piano (spelen)?

Wat zijn de verschillen tussen keyboard, synthesizer of piano (spelen)?

Laten we beginnen met een klein probleempje, iets wat in de muziekwereld eerder regel dan uitzondering is, het woord ‘keyboard’ wordt in meerdere betekenissen gebruikt.

Laten we eens 3 betekenissen nader bekijken:

1) Letterlijk betekent het gewoon ‘toetsenbord‘.
Dit is breder dan alleen muziekinstrumenten, ook het toetsenbord van je computer kun je zo noemen. In deze letterlijke betekenis heb je het – indien het over een toetseninstrument gaat – over het mechaniek van de toetsen van het instrument.
Beter zou het engelse woord ‘keybed’ dan gebruikt kunnen worden. Engelstaligen zullen dat ook doen om duidelijk te maken dat ze het daarover hebben. Maar in het nederlands zou je best kunnen zeggen: “heeft jouw Roland piano een lekker keyboard?” of “hoe groot is het keyboard van jouw Yamaha CP4 eigenlijk?”
Als toetsenisten onder elkaar weet ik dan dat je vraagt naar de ‘feel‘ van de toetsen, hoe is de aanslag, hoe is de reactie etc. (in geval van de eerste vraag) of het aantal toetsen, is het 61, 76 of 88 toetsen (in geval van de tweede vraag).
Terwijl in beide gevallen (een Roland piano en een Yamaha CP4) er helemaal geen sprake is van een ‘keyboard’ in de betekenis zoals ik zal uitleggen onder punt 3.

2) In het engels/amerikaans is ‘keyboard’ ook de verzamelnaam van toetsinstrumenten. Stel dat ik op een album meespeel op Hammond (orgel), piano, rhodes of wurly (zie mijn andere Blog posts), dan kan dat worden vermeld als: ‘Eric van den Hoogenband on keyboards’.
Terwijl ook in dit geval ook geen sprake is van een ‘keyboard’ in de zin van de betekenis onder punt 3.
In het engels/amerikaans wordt ‘keyboards’ ook wel afgekort tot ‘keys’. En in het nederlands nemen we dat dan weer over. Dus in bovengenoemd voorbeeld zou er in het nederlands dan dit staan op de album hoes: ‘Eric van den Hoogenband op toetsen’.

3) Het keyboard is – in de specifieke betekenis – een speciaal soort instrument binnen de toetsenfamilie. Om te beginnen is het eigenlijk niet een apart ‘instrument’, het bestaat alleen bij de gratie van electronica en techniek. Het is een verzameling van (a) nagemaakte bestaande geluiden, (b) een begeleidingsautomaat en een (c) toetsenbord. Deze a, b en c ga ik hieronder verder toelichten, hieruit blijken de verschillen met de andere instrumenten in de toetsenfamilie.

a) Het geluid.
Een keyboard heeft geen ‘eigen geluid’. Hij kan allerlei bestaande geluiden nadoen. Variërend van piano tot orkestgeluiden en soms een synth geluid. Het zijn ‘presets’, de geluiden zitten er ‘voorgebakken’ in, je kunt ze niet zelf maken en in die zin heeft een keyboard dus ook geen ‘karakter’.
Hierin zit het verschil met een synthesizer. Dit is een instrument dat gebruik maakt van electriciteit om klanken te produceren. Hoe dat precies gaat is afhankelijk van het soort synthese: analoog of digitaal, additief of subtractief (East-Coast vs West-Coast), granulair, FM, enzovoorts. Er gaat een complete wereld schuil achter het concept ‘synthesizer’ maar een belangrijk concept is dat het gaat om het ‘opwekken van nieuwe klanken’. En niet zozeer om het nabootsen van bestaande klanken.
In de jaren ’90 is sampling als basis van ‘workstations’ opgekomen. Hierdoor – in combinatie met de enorme vlucht van opslag capaciteit – kreeg je synthesizers die uiteindelijk vol zaten met allerlei bestaande geluiden, waar je vervolgens nog mee kon knutselen. Omdat in het concept ‘workstation’ ook een sequencer zit – zeg maar, voor nu even, een digitale multitrack recorder – lijken deze instrumenten wel heel erg op keyboards.

Vanaf dat moment lijkt het er dan ook op dat we een soort splitsing hebben gekregen waarbij het verschil tussen keyboard en synthesizer meer als volgt was:
– Keyboard: goedkoop en voor de thuis amateur, met een vol automatische begeleidingsautomaat waardoor iemand die niet persé heel goed hoeft te kunnen spelen toch een nummer heel vol kan laten klinken.
– Synthesizer: veel duurder apparaat voor de uitvoerende musicus, die veel mogelijkheden wil hebben om van alles zelf te kunnen instellen en programmeren, van klanken – het synthese element – tot de ‘complete productie’ van de andere partijen zoals drums, bas en gitaar; in het workstation concept vervangt de sequencer dan de begeleidingsautomaat.

Met de revival van de synthesizer – mede door de populariteit van ‘modulair’ en het actief produceren van nieuwe instrumenten door de pioneers uit het verleden, zoals Moog en Sequential Circuits – is dit weer echt een apart aandachtsgebied met allerlei actuele ontwikkelingen, ondanks dat de concepten vaak gewoon teruggrijpen op de tijd van de introductie van de elektronische muziek in de jaren ’60 (of eerder) van de vorige eeuw.
Het workstation is wel gebleven maar is nu echt wat anders dan een synthesizer.

En ondertussen is de keyboard markt ook doorgegaan met ontwikkelen. Dat is allang niet meer alleen maar ‘goedkoop’, hier zitten ook hele dure apparaten bij en die worden soms ook gewoon door professionals op de diverse podia gebruikt in live situaties (bijvoorbeeld de Yamaha Tyros serie of de Korg PA serie).

Maar een belangrijk verschil is en blijft wel de mogelijkheid van die begeleidingsautomaat: speel je alles zelf of kun je op start drukken en speelt er dan een complete band mee. En dit fenomeen maakt ook dat keyboard spelen anders kan zijn dan pianospelen. Als je piano speelt speel je met je LH nooit iets om een ‘pattern’ een instructie te geven over de harmonie die gebruikt moet worden. Alles wat je speelt moet een directe functie hebben in het resultaat van de harmonie. Oftwel, de noten die je speelt hoor je op een directe manier terug in het eindresultaat. Die exacte noten, precies op de manier zoals jij ze gespeeld hebt. Dat is bij een keyboard niet altijd zo. Bij keyboard spelen heb je een meer rigide splitsing tussen wat je met je RH speelt en wat je met je LH speelt. De RH is de melodie, de LH geeft instructies, hetzij via het toetsenbord met het indrukken van een akkoord, hetzij met het bedienen van een van de knoppen op het bedieningspaneel. Bij pianospelen ben je continu bezig om met twee handen keuzes te maken, je kunt de bas partij spelen, de harmonie of de melodie. En je moet ook nog het ritme laten blijken door de manier waarop je speelt.

Kortom: je zult met je 2 handen dus anders spelen op een piano dan op een keyboard. Waarbij ik er dan wel vanuit ga dat je een keyboard hebt gekocht om de specifieke kenmerken van een keyboard. Er zijn natuurlijk genoeg mensen die een keyboard kopen omdat dat goedkoper is dan een piano en het apparaat verder gewoon bespelen alsof het wel een piano is, dus zonder gebruik te maken van de begeleidingsautomaat.
En dan kom ik op punt c. 😉

(c) Het toetsenbord.
Er zijn ook apparaten zonder toetsenbord, zoals de Roland Sonic Cell. Deze kun je toevoegen aan je setup en koppelen aan het instrument dat je daadwerkelijk gaat bespelen. Maar omdat de Roland Sonic Cell niet zelf een toetsenbord heeft noemen we dat een ‘module’ en niet een ‘keyboard’.
We gaan er bij een keyboard dus altijd vanuit dat het ook een keyboard heeft. Een grappige zin die alleen maar mogelijk is door die dubbele betekenis;-)

Maar, hierin zit dan ook weer een verschil. Omdat het keyboard in eerste instantie wel is ontwikkeld vanwege de combinatie van mogelijkheden en niet persé voor de doorgewinterde klassieke pianist, ligt de nadruk niet op de kwaliteit van het toetsenbord. Oftewel, in den beginne, maar ook nu nog, zeker in de goedkopere range, het toetsenbord is van plastic en niet aanslaggevoelig. Al is het tegenwoordig vanaf de midrange wel gebruikelijk dat het aanslaggevoelig is, dan nog is het meestal niet ‘gewogen’. Deze termen leg ik uitgebreid uit in mijn andere Blog posts. Maar voor nu: het toetsenbord van een keyboard is niet ontwikkeld om de beste speelervaring te faciliteren voor een pianist. Je moet er vooral ‘makkelijk’ op kunnen spelen. Het zal dus in de regel niet een al te zware aanslag hebben.
En dit is dan ook de reden dat de puristisch ingestelde pianodocenten – doorgaans nog op de klassieke leest geschoeid – alleen mensen les willen geven als ze op een echte piano spelen. Ook thuis.

Een synthesizer overigens, heeft ook niet een toetsenbord ‘om de beste speelervaring te faciliteren voor een pianist‘. Omdat ze ook niet als een piano bespeeld worden. Vaak zelfs alleen maar ‘monofoon’, dus 1 noot tegelijk, alleen geschikt voor melodieuze lijnen. Of ‘klanktapijtjes’. Maar de synthesizer als instrument, die zal wel een toetsenbord hebben waarbij de bespeler veel mogelijkheden gegeven wordt voor ‘expressiviteit’, zoals: aanslaggevoelig, aftertouch, pitchbend, modulatiewiel of joystick, ribbon controller etc. En ja, hier geldt natuurlijk weer dat midrange en duurdere keyboards dit ook weer kunnen hebben, het is maar net welke doelgroep de marketing afdeling wil aanspreken;-)

Een goed toetsenbord, voor iemand die echt wil spelen alsof je op een acoustische piano speelt, vind je bij de electronische varianten in de workstations en de home- of stage-piano’s: 88 aanslaggevoelige en gewogen toetsen.
Of je dat nodig hebt hangt natuurlijk helemaal af van wat je wilt.

Maar er zijn dus echt verschillen tussen het spelen op een keyboard en op een piano, ervan uitgaande dat je elk van beiden op de wijze bespeelt zoals ze bedoeld zijn.

En een synthesizer, tja, dat is gewoon een heel ander instrument.

Sinds 2022

Lessen

Nummers

Video's

Medeli

Medeli piano’s

N.a.v. mijn eerdere berichten over de aanschaf van digitale piano’s krijg ik ook wel eens de vraag of Casio en Medeli goede merken zijn. Casio heeft wat meer naamsbekendheid omdat het (a) al heel lang bestaat en (b) van alles maakt, wellicht ken je het van de horloges. Maar zij timmeren al jaren aan de weg met keyboards en tegenwoordig ook met stage- & homepiano’s. Ze hebben misschien hun imago wat tegen maar de pianogeluiden en de aanslag van het toetsenbord (de ‘feel’) wordt alom geroemd.

Hoe zit dat met Medeli. Welnu, zij timmeren ook al enige tijd aan de weg. Een bedrijf uit Hongkong. Hun ‘missie’ was om in de markt betaalbare alternatieven neer te zetten, die kwalitatief wel goed zijn. En van echt goedkoop hebben zij zich nu een plek veroverd in de gemiddelde prijs range. Dat is rond de magische € 1.000, -.

Waar je voor een stagepiano van Yamaha, Roland ca € 2.000, – moet vrijmaken en voor Nord nog meer, kun je van de meeste merken voor bijvoorbeeld € 880, – of € 999, – een leuke digitale piano kopen voor thuis. En Medeli doet het heel goed tussen deze ‘grote namen’.

Zij hebben een fantastisch klavier (de K8) met triple sensor techniek. Een feature waar Yamaha met de CP88 van € 2.599, – mee ‘opschept’. De ‘feel’ is echt van een authentieke piano. En de klank is ook prima. Tel daarbij op de mogelijkheden, zoals het kunnen inpluggen van een externe audio bron zodat je makkelijk kan meespelen met muziek en de standaard 3 pedalen. Ook handig: een functie om het klavier te ‘splitten’ in 2 gelijke delen. Geef je les of komt de leraar op bezoek? No problemo! Druk op de knop en je kunt aan de slag. Geen 2de piano nodig. Of – wat altijd nog veel meer gedoe is – het opstaan en van plek wisselen om iets voor te doen is verleden tijd!

Medeli heeft zich inmiddels dus duidelijk ontworsteld aan het ‘budget’ imago en hoort nu gewoon bij de alternatieven. Ze hebben in hun bedrijfsmodel ook de mogelijkheid tot ‘white label’. Wat zoveel betekent als dat dezelfde producten onder andere namen worden verkocht. Dus een ‘huismerk’ van winkel kan ook gewoon een Medeli zijn met een andere eigen merknaam erop geplakt.

Zo heeft Medeli ook geprobeerd om de amerikaanse markt te veroveren onder de naam Flychord. Persoonlijk vind ik dit een slechte naam en zou ik gewoon Medeli hebben gevoerd maar wellicht waren er nog andere (juridische) hobbels die ze heeft doen besluiten onder een andere naam te starten. Het betekent in ieder geval dat je op YT reviews van bekende vloggers kunt vinden die zeer (verrast en) positief zijn over deze piano’s.

Voor het kopen (en live uitproberen!) van een Medeli piano kun je terecht bij Nijkamp in Apeldoorn: Nijkamp Accordeons

Sinds 2022

Lessen

Nummers

Video's

Waarom pianospelen goed is voor je hersenen?

Pianospelen is goed voor je hersenen!

Een chinees spreekwoord zegt “een tekening zegt meer dan duizend woorden’, daarom heb ik 2 afbeeldingen gezocht die duidelijk maken wat er allemaal gebeurt als je bezig bent met muziek maken en pianospelen in het bijzonder. Kijk er maar eens goed naar!

Piano goed voor de hersenen
Muziek goed voor de hersenen

Sinds 2022

Lessen

Nummers

Video's

Pianospelen is goed voor je hersenen!

Pianospelen is goed voor je hersenen!

Wist je dat:

  • Pianospelen goed is voor de hersenen.
  • Pianospelen voor de hersenen vergelijkbaar is met een ‘full body workout’ voor het lichaam.
  • Pianospelen de concentratie verhoogt.
  • Pianospelen cognitieve prestaties verbetert.
  • Pianospelen de kans op ziektes als dementie, alzheimer, burnout, bore-out en overspannenheid verkleint.
  • Pianospelen het vermogen tot samenwerking vergroot.

Ik heb dat niet zelf verzonnen. Dit wordt gepromoot door De Hersenstichting, Alzheimer Nederland, het Herseninstituut, muziekmaaktslim, wetenschapper Erik Scherder en een TED ED lesson van Anita Collins,(hieronder te bekijken).

Sinds 2022

Lessen

Nummers

Video's

Waarom ik van Yamaha piano’s hou?

Waarom ik graag op een Yamaha speel (en Kurzweil)

Yamaha, Roland, Korg, Nord . . . en Kurzweil?

Mensen vragen mij weleens ‘wat zijn goede merken’? Of ‘waar speel je zelf op’?

Om met dat laatste te beginnen. Pianisten die live spelen hebben met een bijzonderheid te maken. Of meerdere eigenlijk. En dan heb ik het vooral over ’toetsenisten’ die in een live band spelen. En dan niet een band die met vrachtwagens vol spullen en een team van ‘roadies’ de wereld over reist. Maar een muzikant die voor zijn eigen spullen moet zorg dragen.

Als toetsenist die mobiel moet zijn heb je te maken met:
1- draagbaarheid van je spullen;
2- meerdere geluiden kunnen produceren.

Over dat laatste heb ik al wat geschreven (zie het artikel over akoustische, electrische en elektronische piano’s) en zal ik nog veel meer schrijven (orgels, synthesizers, samplers etc.).

Maar punt 1 zorgt al voor de bijzonderheid dat je als pianist niet altijd op ‘je instrument’ speelt. Thuis heb ik in de woonkamer een vleugel. Hij is niet eens van mij maar van mijn echtgenote. Het is een erfstuk en niet een topmerk. Maar het is wel een ‘echt’ instrument. En dat speelt altijd bijzonder.
De filmpjes voor online-pianospelen.nl neem ik doorgaans op in mijn studio. En daar staat een Kurzweil Forte. Dat is een ‘alles-in-één’ apparaat. Een stage-piano, synthesizer, sampler, sequencer . . . En Kurzweil is voor ingewijden wel een bekend merk maar het is niet zo bekend als Yamaha, Roland en Korg. En tegenwoordig zie je vaak de ‘rooie rakkers’: Nord. Zij hebben met een andere kijk op (met name) de ‘user-interface’ een geheel eigen plek ingenomen op de toetsenmarkt.

Live speel ik zelf op mijn Yamaha CP4 electronische piano. Dat is een stage-piano met aanvullend nog een hoop extra geluiden, zoals strings, brass, pads, gitaar, bas, drums en allerlei (chromatische) percussie en ‘special fx’ geluiden. Maar hier ligt de nadruk echt op piano en evt fender rhodes en wurlitzer geluiden. Ik heb deze omdat deze echte houten toetsen heeft en van alle electronische piano’s gewoon het lekkerst speelt, net als een echte piano. De combinatie van het fijne toetsenbord en de klank is hier – voor mij – optimaal.
Meestal heb ik daarbovenop dan een 2de keyboard. Soms is dat een Nord Electro als ik met een band speel waar vrnl Hammond orgel vereist is als aanvulling op de piano. Soms is dat een synth, bv. mijn 40 jaar oude Yamaha DX7ii, als er ook typische synth dingen gespeeld moeten worden. En ja, die DX7 kan nog steeds alles wat nodig is!

Dus ja, ondanks dat mijn tweede naam Roland is (geen grapje!) heb ik geen Roland. Wel gehad overigens. Maar geen piano. Wel diverse synths.

Een verschil tussen Yamaha en Roland/Korg is dat de eerste ook een topmerk is voor akoestische piano’s en vleugels. Roland en Korg hebben een rijke historie als het om synthesizers gaat. Daarover later meer. Maar Yamaha heeft op professioneel niveau met zijn o.a. haar C-vleugels een plaats verworven tussen Steinway, Bösendorfer en Fazioli.
Dus koop je een electronische/digitale piano dan is de kans groot dat daarin samples worden gebruikt van een Steinway Model D of een Yamaha C7.
Bij Nord en Kurzweil maken ze natuurlijk geen relame voor andere merken maar praten ze dan over een ‘weense-, ‘german-, ‘italian-‘ of ‘japanese grandpiano’. Of soms benadrukken ze dat de geluiden ‘zelf gesampeld’ hebben. Maar al die marketing trucs kunnen natuurlijk niet verhullen dat zij niet zelf een handgemaakt akoestisch top instrument produceren. En dat hoeft misschien niet uit te maken voor het resultaat maar ja, muziek is ook emotie. Dus misschien ben ik daarom wel zo blij met mijn Yamaha CP4 😉

De Yamaha vleugels vinden vooral hun weg in de jazz muziek. Waar de Steinway wat warmer of wolliger klinkt hebben de Yamaha’s vaak een lekker ’tingel’ in de aanslag. Dus de grote namen in de jazz spelen graag op een Yamaha.

Samengevat, voor een digitale piano is je eigen smaak, beleving en budget bepalend natuurlijk maar voor de A-merken kun je dan kiezen uit Roland, Korg, Kurzweil, Yamaha en Nord. Uit Italië kan ik voor de volledigheid nog Viscount en Crumar toevoegen maar dit zijn geen ‘mainstream’ instrumenten, dit is leuk als je specifiek naar zoiets op zoek bent.
Roland, Korg, Yamaha en Kurzweil hebben ook speciale series voor thuis, de zgn. home-piano’s.

Wil je een echte piano? Dus een akoestische, met een hamer mechaniek en snaren en zo 😉
Dan is uit dit rijtje alleen Yamaha in beeld.

Ben je op zoek naar een echte Yamaha piano? Kijk dan eens bij: https://emilevanleenenpianos.nl/yamaha-piano

Sinds 2022

Lessen

Nummers

Video's

Voordeel van dit platform

Voordeel van dit platform

Een leer platform heeft in de basis de volgende dingen nodig om voor cursisten leuk en leerzaam te zijn:

  • inhoud
  • visie
  • persoonlijke begeleiding

INHOUD: Niet alle platforms voor muziek educatie hebben de inhoud afgestemd op hedendaagse leerlingen. Zoals ik in mijn lespraktijk heb gemerkt zijn ook alle lesboeken (denk aan Folk Dean maar ook aan de moderne Alfred’s lesboeken serie) nog steeds gevuld met dezelfde oude volkswijsjes als 40 jaar geleden. Ook op moderne les sites zie je nog steeds oude liedjes. Na 6 maanden stug oefenen mag je ‘O when the saints’ proberen. Als je dat wilt prima (ik speel het zelf graag in een uitgebreide jazz variant;-)), maar voor veel beginners levert dat niet het spelplezier dat nodig is om er mee door te gaan en vorderingen te maken.

VISIE: Veel docenten kunnen alleen lesgeven vanuit de muziek opleiding die ze zelf hebben gehad. Van daaruit beginnen ze met nieuwe mensen in deze tijd toch weer met het volledige ‘klassieke’ leerpad, zoals ze dat zelf hebben gehad en zoals ze denken dat het ‘moet’. Dus: starten met het leren van notenschrift . . . . En dat is behalve niet leuk, ook helemaal niet nodig! Kijk maar eens naar een interview van Victor Wooten, een van de beste bassisten ter wereld. Hij heeft een boek geschreven over ‘natuurlijk leren’. Typisch iets dat wij vergeten (en zelfs verleerd) zijn in de westerse wereld met onze manier van scholen en opleiden. Ik heb in mijn lespraktijk veel mensen juist geholpen om allerlei blokkades te doorbreken, die daar juist ontstaan zijn door onze westerse manier om tegen het leren van dingen aan te kijken. Zoals dat iets goed is. Of ‘zo moet‘. Anders is het niet goed. Zeker bij het met plezier maken door op een instrument te spelen werkt dat heel erg averechts. Het spelen op een instrument gaat over uiting geven aan je gevoel. Ja, dat leren we niet op school he . . . . Tegen mijn leerlingen zeg ik altijd: “in mijn lokaal maak je nooit fouten. Er bestaat niet zoiets als een goede of een foute noot. De enige noot die ik liever niet hoor, is de noot waar je niet van geniet.”

BEGELEIDING: Een website is een plek waar ‘content’ wordt aangeboden. Dus standaard hoort dit bij ‘materiaal’ en zal iemand nog steeds autodidact moeten zijn om er wat van te leren. Ik gebruik dit platform meer als ’tool’. Je hebt nog steeds gewoon bij mij les, zoals je normaliter ook bij iemand op les zou gaan. Alleen vinden de lessen plaats via het platform. Je kunt vragen stellen en verzoeken indienen en indien nodig ook 1 op 1 sessies plannen in overleg. Bij dit platform krijg je niet alleen materiaal maar ook een leraar!

Sinds 2022

Lessen

Nummers

Video's

Leren pianospelen met een app?

Leren pianospelen met een app?

Een app is een prima oplossing. Maar wel voor een klein deel van het geheel. Met een app kun je specifieke vaardigheden trainen. Sommige apps doen het voorkomen dat je er echt mee leert piano spelen. Maar wat je maximaal kan leren is een noot van een notenbalk die voorbij komt, op tijd indrukken.

Je begint dus eerst weer met noten schift leren lezen (niet nodig!). Als je dat wilt is een app daar wel handig voor.

Wat de app niet leert is HOE je al die noten achter elkaar het beste kan spelen (vingerzetting). En wat die app ook niet vertelt is dat als je eerst met rechts iets hebt gespeeld en dan met links, dat het daarna niet zomaar met 2 handen kan! Dat is voor je hersenen echt wel weer iets nieuws!

Dus hier is de moderne techniek mooi gebruikt om te ‘lokken’. Maar een app vervangt niet het geheel aan context dat nodig is om met plezier echt iets te leren en verder te komen:

  • INHOUD
  • VISIE
  • PERSOONLIJKE BEGELEIDING

Ik raad apps niet af, zeker niet, ik raad sommige zelfs aan. Bijvoorbeeld voor leerlingen die auditie willen doen bij het Conservatorium zijn er prima apps om solfège (gehoortraining) te oefenen. En ik gebruik zelf ook diverse apps om van alles en nog wat te oefenen. Maar  geen enkele app voorziet in alle behoeftes van een (zelf)lerende muzikant!

Sinds 2022

Lessen

Nummers

Video's

De pedalen van een piano

De pedalen van een piano

Een akoestische piano heeft meestal 2 pedalen, soms 3. Wat zijn deze pedalen? En hoe zit dat voor een digitale piano? Moet je een pedaal erbij hebben?

Sustain pedaal

Het belangrijkste pedaal van een piano is degene aan de rechterkant. Dat is het ‘sustainpedaal. Sustain is engels voor ‘vasthouden’. Bij een akoestische piano slaat een hamer op een snaar, telkens wanneer je een toets indrukt. Als je de toets loslaat dan valt er een ‘demper’ op de naar. Daarmee stopt het trillen van de snaar en dus ook het voortbrengen van het geluid. Toets ingedrukt => geluid, toets loslaten => geluid stopt.
Met het sustain pedaal ingetrapt worden alle dempers omhoog gehouden, zodat zij los van de snaren komen. Als je nu een toets indrukt dan klinkt de noot en als je de toets loslaat . . . dan blijft de noot doorklinken!
En dat is precies de bedoeling van dit pedaal. Je kunt daarmee de noten door laten klinken ondanks dat je de toetsen weer los laat. Wat soms moet omdat je anders bepaalde passages niet kunt spelen. Bijvoorbeeld omdat de noten te ver uit elkaar liggen of dat je er meer vingers voor nodig hebt dan je hebt. En soms is het vanwege het ‘kleurende’ effect. Als het pedaal ingedrukt houdt terwijl je speelt klinken de noten ‘door elkaar’ en dat kan, als je het goed gebruikt, mooier klinken. Voller.
Maar zoals gezegd, het gebruik van het sustain pedaal moet je ook leren en oefenen. Als je hem te lang of te vaak gebruikt kan het ook als een ‘brij’ gaan klinken.

Una corda

Het meest linker pedaal is bij een standaard akoestische piano een zogenaamd ‘softpedal‘. Je kunt daarmee de toon die je speelt wat verzachten, in volume en klankkleur. 
Voor wie het echt wil weten: in een akoestische piano hebben sommige noten meer dan 1 snaar, bijvoorbeeld 2 of 3. Deze snaren zijn wel identiek qua lengte en stemming, oftewel het is wel allemaal dezelfde noot of toon. Maar als je een toets aansluit zullen er dan 2 of 3 snaren gaan trillen. Dit is om de klank wat voller te maken. Vooral de hogere tonen hebben dit nodig. Deze snaren zijn veel korter dan de lage noten.
Met het linker pedaal schuif je de hamers iets opzij, opdat ze slechts 1 van de 2 (of 3) snaren raken. Dit pedaal moet je dan ook gebruiken als in de bladmuziek ‘una corda’ staat aangegeven. Dat betekent ‘één snaar’. Maar dat is meer voor de klassieke pianisten onder ons.

Sostenuto

Soms is een (linker) pedaal een sostenuto pedaal. Dit is een heel bijzondere functie. Deze houdt alleen de noten vast (zoals het sustain pedaal doet) die op het moment van intrappen waren ingedrukt. Het lijkt helemaal hetzelfde als het sustain pedaal maar het verschil komt tot uiting als je daarna verder speelt. De noten die je NA het intrappen van het pedaal speelt zullen weer gewoon gedempt worden bij het loslaten van de toets. Dus waar het bij een sustain pedaal op die manier heel snel een brij zal worden omdat alles wat je speelt door elkaar gaat klinken, is dat bij het sostenuto pedaal niet zo. Met dit pedaal kun je bijvoorbeeld een mooi akkoord spelen, deze vasthouden met het pedaal en daarna er allerlei loopjes overheen maken.

Bij 3 pedalen op een akoestische piano is de middelste meestal een zgn. studie pedaal. Deze maakt het volume van de piano heel erg zacht, opdat je kan studeren zonder dat de buren er last van hebben. Het is heel anders dan het ‘softpedal’ aangezien het gebruik van dit pedaal gelijk ook de mooie toon van de piano weghaalt. Er zijn 2 soorten: pedalen die een doek tussen de hamers en de snaren zetten en pedalen die de hamers een stuk naar voren duwen.

Digitale piano

Voor de digitale piano is over het algemeen alleen het sustain pedaal nagenoeg ‘essentieel’. Dit pedaal is een wezenlijk onderdeel van je spel voor de ‘medium’ tot gevorderde speler. Deze functie (het aansluiten van een sustain pedaal) zit standaard ook op alle digitale piano’s.

Het volume regel je op een digitale piano heel anders, in het geval dat je de buren wilt ontzien zelfs door met een koptelefoon op te spelen. Dus een studie pedaal heb je daar niet voor nodig. Klassieke pianisten willen op een digitale piano misschien nog wel een softpedal omdat het ‘una corda‘ effect voor hun soms van belang is. Maar dan moet je ook wel een digitale piano hebben die dit effect kan nabootsen. Dat is niet standaard.

Sostenuto is een bijzonder effect. Ook hiervoor geldt dat niet alle digitale piano’s dit effect kunnen simuleren. Daarnaast wordt het muzikaal niet vaak (uitvoerend) toegepast, meestal is het alleen leuk om het oefenen interessant te maken. Niet iedereen kan er wat mee, dus nodig is dit zeker niet.

En vandaar dat je bij een elektrische en elektronische (zie ) piano meestal maar 1 pedaal ziet: het sustain pedaal.

NB Soms gebruiken toetsenisten bij live optredens meer pedalen en dan zijn het hele andere functies. Op digitale stage piano’s, (professionele) keyboards en synthesizers kunnen pedalen geprogrammeerd worden om allerhande functies uit te voeren, bijvoorbeeld het switchen van geluid, het aan/uit zetten van een arpeggiator of sequencer etc.

Soorten piano’s: akoestisch, elektrisch of digitaal?

Soorten piano’s: akoestisch, elektrisch of digitaal?

Voor de toetsenisten is er tegenwoordig van alles te koop. We hebben piano’s, vleugels, orgels, keyboards, synthesizers, stage-piano’s, workstations, midi-klavieren . . . en waarschijnlijk kan deze lijst nog veel langer worden . . .

In diverse berichten zal ik de meest voorkomende ‘smaken’ behandelen. Vandaag kijken we naar het verschil tussen een akoestische piano en een elektrische– of elektronische piano. En om maar gelijk met dat laatste te beginnen, ja er is wel degelijk verschil tussen een elektrische en een elektronische piano!

Een elektrische piano is een mechanisch instrument, net als een akoestische piano. Anders dan de term ‘elektrisch’ doet vermoeden heeft deze piano geen stroom nodig, er hoeft geen stekker in het stopcontact. Het verschil met een akoestische piano is dat een elektrische piano het geluid van de snaren (of ‘tines‘, zoals bij de Fender Rhodes) in de vorm van een elektrische spanning opvangt. Deze wordt afgegeven aan een ‘uitgang’. Een elektrische piano heeft dus geen stroom nodig maar wekt als het ware een beetje stroom (geluid in de vorm van een lage spanning) op. Net als een elektrische gitaar. Met een snoer vanaf de uitgang van de piano naar een versterker kun je vervolgens dit ‘geluid’ versterken en zodoende weer horen. De elektrische piano geeft vanuit het eigen mechaniek ook echt geluid maar dat is heel zacht. Zonder versterking kun je geen groot publiek bedienen. Maar daar was het bij de opkomst van deze instrumenten ook voor bedoeld. Dat, én de draagbaarheid. Alhoewel we nu tegen deze instrumenten aankijken als ‘niet te tillen’. De bekendste zijn de Fender Rhodes (ca 60 kg) en de Yamaha CP70 (ca 125 kg). Ook de Wurlitzer kan ik hier nog noemen maar dit is wel een heel apart geval.

Deze instrumenten hebben door hun eigen klank uiteindelijk een speciale plaats gekregen binnen de muziekwereld. En zijn (tegenwoordig) niet zozeer meer een alternatief voor een akoestische piano. Ik zal aan elk van deze drie daarom nog apart een bericht wijden.

Een akoestische piano is de piano zoals we die eigenlijk allemaal wel kennen. Een houten instrument met snaren erin. Als je op een toets speelt gaat er in de kast een hamer tegen de bijbehorende snaar. De snaar trilt en dat geeft geluid. Dat geluid wordt ‘gekleurd’ en ‘versterkt’ door de houten klankkast (de zangbodem). Er komt geen elektriciteit aan te pas.

Als de snaren rechtop staan is het een piano, daar komt de engelse benaming ‘upright piano‘ vandaag.

Als de snaren plat liggen dan krijgt de piano een andere vorm. Wij noemen dat een ‘vleugel‘. Vanwege de vorm;-) In het engels is het een ‘grandpiano‘. De reden hiervoor is dat de snaren in dit geval langer gemaakt kunnen worden. En langere snare geeft meer ’toon’. Volume, dynamiek, laagte, diepte . . . De ‘grandpiano’ is groots in alles. De ultieme belevenis voor de (gevorderde) pianist. Omdat ze normaliter veel duurder zijn dan een ‘gewone’ piano om die reden ook een uiting van ‘luxe’. Of noem het ‘voor de elite’. Maar tegenwoordig is er genoeg 2de hands betaalbaar, alleen is dat niet altijd beter dan een (goede) piano.

Later zijn er ook kleinere vleugels gemaakt. Deze worden dan baby vleugel genoemd (korter dan 125 cm). Soms zijn ze zo kort dat ze uiteindelijk helemaal niet beter zijn dan een upright (90 – 110 cm hoog).

De akoestische piano is ‘the real thing‘. Qua ‘feel’, uitstraling en klank. Maar hij heeft voor de moderne mens wat nadelen: onderhoud (minimaal 2x per jaar stemmen), kan niet tegen temperatuur- /luchtvochtigheid wisselingen, niet draagbaar, moeilijk te versterken.

Daarom is er op enig moment – toen de popmuziek versterkt gebracht moest worden en de muzikanten hun eigen instrumenten naar optredens mee wilde nemen – gezocht naar alternatieven. De hierboven genoemde elektrische piano’s zijn hier voorbeelden van.

Maar inmiddels is er met de komst van ‘chips’, als in ‘computers’, een variant bijgekomen: de digitale piano. En dit is de elektronische piano. Anders dan de elektrische piano wordt de klank niet opgewekt door een mechaniek. Deze piano maakt dus ook geen geluid van zichzelf (anders dan het ‘rammelen’ van de – meestal plastic – toetsen). Hij moet met een stekker in het stopcontact (hij heeft elektriciteit nodig!) en moet altijd versterkt worden. Soms zit dat laatste er dan weer wel bij in d.m.v. ingebouwde speakers.
Het geluid wordt gemaakt door elektronica vergelijkbaar met een computer. Meestal op basis van ‘sampling‘. Dat betekent dat er geluid van een echte (=akoestische) piano is opgenomen en digitaal opgeslagen. Als je een toets indrukt wordt dat geluid ‘afgespeeld’.

 Deze digitale piano’s hebben vele voordelen: draagbaar, altijd op stemming, meerdere geluiden, in allerlei formaten te maken, van groot met een volledig 88 toetsen klavier voor de echte pianisten tot klein met een 32 toetsen klavier voor de DJ/Producer. O ja, die klavieren, zal ik daar ook een bericht over maken?

Yamaha akoestische piano
Yamaha vleugel of grandpiano
Fender Rhodes elektrische piano
Yamaha CP70 elektrische piano
Roland digitale piano voor thuis gebruik
Nord piano - digitale piano

Akoestisch

Upright piano

Akoestisch

Vleugel

Elektrisch

Fender Rhodes

Elektrisch

Yamaha CP70

Digitaal

Homepiano

Digitaal

Stagepiano

Tips voor de aanschaf van een elektronische piano

Tips voor de aanschaf van een elektronische piano

Wat tips voor de aanschaf van een (betaalbare) electronische (ook wel genoemd: ‘digitale’) piano.

Bekende merken voor elektronische piano’s zijn:

  1. Roland
  2. Yamaha
  3. Korg
  4. Kurzweil

Een leuke, betaalbare en toch heel erg goede digitale (= met koptelefoon mogelijk) homepiano, met pianoklavier en speakers is bijvoorbeeld:

  • Roland fp10
  • Yamaha p45

Dat zijn de A-merken en dan de instapmodellen, hogere nummers zijn vooral duurder en uiteraard zullen er dan meer ‘features’ zijn

Als je 2de hands wilt is de Yamaha DGX serie ook prima. Of de Yamaha Clavinova’s, al zijn die meestal wat duurder.

Deze types hebben beide meer keyboard functies (meespelen met ritmische begeleiding automaat en heel veel andere geluiden zoals gitaren en toeters en bellen en zo) maar je moet je voor jezelf afwegen of je dat wilt hebben.

Puur voor pianospelen zijn de fp10 en p45 toppers. Je kan er ook nog een onderstel bijkopen en dan ziet het er meer uit als een pianomeubel.

Als je tweedehands wilt kopen dan is een belangrijke tip dat je ze altijd terplekke moet bekijken en bespelen voor je ze koopt. Handig om vooral in de buurt te zoeken. Let goed op of alle toetsen en knoppen werken en hoe stoffig het apparaat is. Heeft de vorige eigenaar altijd een afdekhoes gebruikt? Stof is het grootste probleem voor elektronische piano’s.

Sinds 2022

Lessen

Nummers

Video's